Een deel van het verhaal zit achter een raam. Twee wandelaars lopen elkaar tegemoet in een bos. Een ritje op een speeltoestel verandert in een wirwar van kleuren, en in De stalbrand krijgen herkenbare vormen iets vreemds. In deze laatste aflevering van onze GRID-reeks vertellen Margot Olieslagers, Harriët van Reek, Nabberduk en Nina Aerts hoe ze elk op één pagina een verhaal vertellen en ruimte laten voor de verbeelding van de lezer.
Rock Paper Pencil in Turnhout was woensdag de laatste halte van de GRID-expo. De strips kan je nu alleen nog online bekijken, op Pulp deLuxe, of in de Stripgids van komende maand.
Beperkingen zorgen ervoor dat mijn hersenen allerlei omwegen en achterpoortjes gaan bedenken om toch te kunnen zeggen wat ik wil zeggen.
Hoe stuur je de blik van de lezer in je GRID-strip, en wat laat je aan de lezer zelf over?
Margot Olieslagers: “Ik werk graag met details. Ik geloof dat je daar veel mee kan vertellen. Een voorwerp kan op zichzelf al een heel verhaal vertellen of iets toevoegen aan het hoofdverhaal. Met humor probeer ik ook zwaardere onderwerpen aan te snijden. Ik wil de lezer uitnodigen om verder te kijken dan de grap.”
Nina Aerts: “Ik wist van bij het begin dat ik mijn twee personages in een bos wou laten wandelen. Een bos roept allerlei associaties op. Je bent er weg van de bewoonde wereld. Dat kan prettig zijn, maar het kan ook eenzaam voelen. De natuur kan mooi en weldadig zijn, maar een bos kan ook donker zijn. Je kan er verdwalen en als je er alleen rondloopt, ben je kwetsbaar, ver weg van andere mensen. In mijn strip laat ik die twee kanten zien. Het is aan de lezer om de sfeer zelf in te kleuren.”
Jullie vertellen elk een volledig verhaal op één pagina. Wat was voor jullie de grootste uitdaging aan dat beperkte formaat?
Margot: “De grootste uitdaging was kiezen wat ik kon weglaten om het beeld leesbaar te houden. Welke elementen heb je echt nodig om het verhaal over te brengen?”
Harriët van Reek: “Voor mij was de uitdaging om op één pagina een gelaagd verhaal te vertellen, helemaal zonder woorden.”
Nina: “Ik vond het beperkte formaat iets positiefs. Juist door die beperking moest en kon ik creatiever zijn in hoe ik de ruimte indeelde. Beperkingen zorgen ervoor dat mijn hersenen allerlei omwegen en achterpoortjes gaan bedenken om toch te kunnen zeggen wat ik wil zeggen. In dat opzicht zijn ze voor mij een bron van inspiratie.”
Ik wil de lezer uitnodigen om verder te kijken dan de grap.
Nabberduk: “Eigenlijk hou ik wel van strips van één pagina. Op een bepaalde manier is het simpel. Je hoeft het verhaal niet pagina na pagina interessant te houden.”
Welke kunstenaars, strips, films, muziek of subculturen hebben jullie het meest gevormd?
Margot: “Voor mijn eigen werk kijk ik vaak naar middeleeuwse kunst, bijvoorbeeld naar Byzantijnse kunst. De verhoudingen inspireren me, net als de manier waarop veel dingen heel plat en naast elkaar zijn afgebeeld.”
Harriët: “Heel oude beeldverhalen, zoals Bécassine, met illustraties van J.P. Pinchon, en Der Struwwelpeter. En ook David Hockney, Nigel Peake, Vanessa Baird en nog veel meer.”
Nina: “Het is moeilijk om in het kort te schetsen waar mijn inspiratie vandaan komt. Maar als het gaat over strips en illustraties, ben ik erg beïnvloed door Edward Gorey. Zijn stijl speelt mee, want ik trek ook graag streepjes. Wat me vooral aantrekt, is die vreemde tussenruimte waarin zijn tekeningen zich ophouden, waar alles ambigu is. Ze zijn bedoeld voor kinderen én volwassenen, en iedereen kan er zijn eigen interesses en fascinaties op projecteren.
Ik ben ook opgegroeid met klassieke muziek. Ik denk dat ik daardoor graag ritme in mijn illustraties en strips steek. Ik gebruik veel herhaling, in wat ik vertel en in wat ik laat zien, zoals bij variaties op een thema. In mijn GRID-strip zie je dat in de kaders waarin de twee personages naar elkaar toe wandelen. De beelden herhalen zich, telkens met kleine variaties. Als mens zoeken we overal naar patronen. Wanneer je er een vindt, geeft dat zo’n satisfying gevoel. Alsof iets klopt, alsof er orde is geschapen in de chaos.”
Margot, de stenen omlijstingen lijken tegelijk ramen, doorgangen en stripkaders. Hoe bepaal je waar de lezer moet kijken en welke route die door de pagina kan volgen?
Margot: “Voor mij maakt het niet zo veel uit in welke volgorde de lezer het beeld bekijkt. Ik vind het juist leuk als je even kijkt en dan merkt dat er bijvoorbeeld achter een raam ook nog een stukje van het verhaal te zien is. Zo kan je zelf op ontdekking gaan en de stukjes bij elkaar puzzelen.”
Je werk doet met zijn felle kleuren, vrije verhoudingen en vele patronen soms denken aan kindertekeningen. Is die verwantschap iets wat je bewust opzoekt? Waarom wel of niet?
Margot: “Ik denk dat die indruk vooral komt door mijn materiaal en de figuratieve beelden. Ik denk tijdens het tekenen absoluut niet: dit moet op een kindertekening lijken. Ik denk wel dat ik op dezelfde directe manier werk als kinderen. Ik begin gewoon op mijn blad, zonder schets. Dat vind ik ook leuk aan mijn materiaal. Als je een lijn zet, staat die er. Je kan ze niet meer ongedaan maken. Met die felle kleuren probeer ik vaak iets gevoeligs in beeld te brengen.”
Harriët, de titel De stalbrand en de overige tekst geven de lezer houvast, terwijl de beelden veel openlaten. Hoe bepaal je wat je in woorden meegeeft?
Harriët: “Ik laat alles weg wat niet echt nodig is. Zo blijft er ruimte voor de verbeelding van de lezer. Die kan vaak veel meer vertellen dan woorden.”
Ik laat alles weg wat niet echt nodig is. Zo blijft er ruimte voor de verbeelding van de lezer.
Je wisselt herkenbare vormen af met lijnen, patronen en bijna abstracte vlakken. Hoe ontstaat de samenhang tussen die beelden?
Harriët: “Die samenhang ontstaat al tijdens het tekenen. Zo geef ik een herkenbare vorm soms wat meer ruimte op de pagina. Daardoor komt die vorm los te staan van zijn omgeving en krijgt hij iets vreemds.”
Nabberduk, in Schuddebuiken begint een herkenbaar ritje op een speeltoestel, maar geleidelijk veranderen de figuren in een steeds donkerdere wirwar van kleuren. Hoe kwam je op dat idee?
Nabberduk: “Als ik het mij goed herinner, was dat al fietsend van het station naar huis.”
Eigenlijk hou ik wel van strips van één pagina. Op een bepaalde manier is het simpel. Je hoeft het verhaal niet pagina na pagina interessant te houden.
Je gebruikt zestien even grote vakjes voor één beweging die steeds heviger lijkt te worden. Hoe heb je met dat ritme geëxperimenteerd?
Nabberduk: “Ik wilde het ‘verhaal’ simpel en makkelijk leesbaar houden. Ik heb vooral gezocht naar hoeveel vakjes ik minimaal nodig had om het begrijpelijk te maken. Tegelijk wilde ik duidelijk laten zien hoe de figuur in het begin versnelt en aan het einde weer vertraagt.”
Nina, op de pagina volgen we twee figuren die elkaar in een bos tegemoet lopen, zonder dat er een woord wordt gezegd. Hoe is dit verhaal ontstaan?
Nina: “Het verhaal is ontstaan uit een ervaring die veel vrouwen kennen: de schrik om op een afgelegen plek de verkeerde man tegen te komen. Als je daar een man tegenkomt, schiet er vaak in een fractie van een seconde iets door je hoofd: wat als? Wat als dit de verkeerde man is? Die spanning wou ik in een strip vatten.”
De verticale kaders bovenaan geven de wandeling een bepaald ritme. Hoe bepaal je bij een woordloos verhaal hoeveel momenten je toont en hoeveel je aan de lezer overlaat?
Nina: “Het ritme was voor mij heel belangrijk. Ik wou zo veel mogelijk aan de lezer overlaten en liet de twee personages daarom traag naar elkaar toe stappen. De spanning die ontstaat door die traagheid en herhaling doet je gedachten alle kanten opgaan. Ze zet je verbeelding aan het werk.
Na die trage opbouw verwacht je een ontknoping, een duidelijk einde. Ik laat de lezer zelf invullen hoe het afloopt. Ook de gezichten van de personages hou ik buiten beeld, zodat je zelf kan interpreteren wat er tussen hen gebeurt.”
Waar zijn jullie momenteel mee bezig, en welke richting willen jullie nog uit met jullie werk?
Margot: “Momenteel maak ik vooral losse tekeningen in opdracht. Dit jaar wil ik toch nog eens naar een publicatie toewerken. Dat blijft de vorm waarin ik mijn werk het liefst toon.”
Nabberduk: “Op dit moment ben ik vooral geïnteresseerd in grafische vertellingen. Ik maak ook graag cartoons en poëtische verhalen. Waarschijnlijk blijf ik me nog een tijdje toeleggen op vertellen met beeld en woord.”
Harriët: “Ik werk nu aan een reeks beeldverhalen over mensen die ik bewonder of met wie ik een bijzondere band heb. Ik wil verschillende richtingen blijven uitgaan. Ik wil prentenboeken maken, beeldverhalen en zines in eigen beheer uitgeven en samen met Geerten Ten Bosch blijven tekenen.”
